Image default
TOP STORIES

Επαναπροσδιορίζοντας την Ευρώπη και τους Ευρωπαίους

european identityΔιασχίζοντας τη Γερμανία λίγο πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές της στις 24 Σεπτεμβρίου, δεν μπορεί κανείς παρά να εντυπωσιαστεί από τα παρατεταμένα σημάδια βαθιού τραύματος από την προσφυγική κρίση του 2015.

Ξαφνικά και ουσιαστικά χωρίς προειδοποίηση, σχεδόν ένα εκατομμύριο απεγνωσμένοι άνθρωποι – κυρίως σύροι που διέφευγαν από το σφαγές στην πατρίδα τους – συνέρευσαν στη Γερμανία. Και ενώ η Γερμανία μπορεί να είναι η πιο λειτουργική γραφειοκρατικά χώρα της Ευρώπης, ακόμη και αυτή ήταν συγκλονισμένη.

Η απάντηση της γερμανίδας καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ στην κρίση πριν από δύο χρόνια ήταν να πετάξει το βιβλίο κανόνων και να ανοίξει τα σύνορα της χώρας. Είχε πει περίφημα στον γερμανικό λαό, «Wir schaffen das» (μπορούμε να το κάνουμε).

Ωστόσο, η γερμανική κοινή γνώμη υποδηλώνει ότι η χώρα έχει γίνει πιο επιφυλακτική με τέτοιες τολμηρές χειρονομίες. Ναι, η Γερμανία το έκανε, επειδή δεν υπήρχε εναλλακτική λύση, και πολλοί Γερμανοί είναι περήφανοι που η χώρα τους στάθηκε στο ύψος της περίστασης. Αλλά οι περισσότεροι ελπίζουν ότι μια τέτοια κρίση δεν θα συμβεί ποτέ ξανά.

Παρ’ ότι πολλοί γερμανοί έχουν συμβιβαστεί με αυτό που συνέβη πριν από δύο χρόνια, μια μικρή μειοψηφία εξακολουθεί να αισθάνεται προδομένη. Αντέδρασαν με θυμό και ξενοφοβικό εθνικισμό και αυτά τα συναισθήματα θα αντανακλώνται αναμφισβήτητα στον τρόπο με τον οποίο ψηφίζουν.

Αλλά το τραύμα της Γερμανίας από την προσφυγική κρίση πρέπει να τεθεί σε προοπτική. Πολλοί περισσότεροι πρόσφυγες ζήτησαν και βρήκαν προστασία σε χώρες όπως ο Λίβανος και η Τουρκία από ό, τι στη Γερμανία. Σε σχετικούς όρους, η Γερμανία θα έπρεπε να πάρει 20 εκατομμύρια πρόσφυγες για να φτάσει τον Λίβανο το 2015. Στην Τουρκία, μόνο η Κωνσταντινούπολη φιλοξενεί τώρα περισσότερους πρόσφυγες από ό, τι η Γερμανία.

 Βεβαίως, η Γερμανία δεν είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που παραμένει σε ανησυχία από την κρίση των προσφύγων. Στη Σουηδία, ένα πολιτικό κόμμα που θέλει να αποκλείσει τη χώρα από τον υπόλοιπο κόσμο θα σημειώσει πιθανότατα ισχυρά κέρδη στις γενικές εκλογές του επόμενου έτους. Και σε πολλές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης που μόνο πρόσφατα επανέκτησαν την αίσθηση της κυριαρχίας τους, οι πρόσφυγες θεωρούνται ευρέως ότι αποτελούν απειλή για την εθνική ταυτότητα.

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τα θέματα αυτά θα κυριαρχούν στην ευρωπαϊκή πολιτική τα επόμενα χρόνια. Η Ευρώπη προσπαθεί αργά να ενισχύσει την ανθεκτικότητα στο είδος του τραύματος που έζησε το 2015. Είναι μια ήπειρος που κάποτε εξήγαγε τον πόλεμο και την αναταραχή, αλλά τώρα θέλει να προστατευθεί από τα προβλήματα των γειτόνων της.

Ένα από τα διδάγματα από το 2015 είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί να αναπτύξει μια πολύ ισχυρότερη κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας. Η ΕΕ πρέπει να αντικαταστήσει τις υψηλές ρητορείες με συγκεκριμένες ενέργειες, ενώ ταυτόχρονα να αναλάβει τις περιφερειακές και παγκόσμιες ευθύνες της. Η περίφραξη με συρματοπλέγματα μεταξύ της Ουγγαρίας και της Σερβίας δεν θα προστατεύσει την Ευρώπη από τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία, των πραξικοπημάτων και της τρομοκρατίας στην Ανατολία ή από τις βίαιες καταστροφές στον Λίβανο και τη Μεσοποταμία. Και δεν θα βοηθήσει την Ευρώπη να διαχειριστεί τη δραματική αλλαγή που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη στην Αφρική, η οποία θα φιλοξενεί το 40% του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας σε παγκόσμιο επίπεδο μέσα σε λίγες δεκαετίες.

Ένα άλλο μάθημα από το 2015 είναι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να μάθουν να επαναπροσδιορίζουν την εθνική τους ταυτότητα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Αυστραλία και ο Καναδάς έχουν δομηθεί μέσω της μετανάστευσης και οι περισσότεροι πολίτες τους είναι απόγονοι ανθρώπων από κάπου αλλού. Πράγματι, δεν απομένουν πολλοί από τα «πρώτα έθνη» στις χώρες αυτές. Είναι πλέον απόλυτα δυνατό να υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι σουηδικής καταγωγής στο Σικάγο παρά στη Στοκχόλμη.

Βεβαίως, η Ευρώπη διαφέρει από τους δυτικούς ομολόγους της. Οι φυλές της μάχονταν μεταξύ τους για χιλιετίες. Και για τους δύο τελευταίους αιώνες, οι ευρωπαίοι οικοδομούν ολοένα και ισχυρότερα έθνη-κράτη και εθνικές ταυτότητες βάσει μακρών και πολύπλοκων ιστορικών εμπειριών.

Η ίδια η ΕΕ δημιουργήθηκε φυσικά από έθνη-κράτη. Αλλά οι πολίτες τους ήθελαν να ξεπεράσουν τη μακρά κληρονομιά τους φυλετισμού και πολέμων. Ως προς αυτόν τον στόχο, τον πρώτο μισό αιώνα της ΕΕ υπήρξε τεράστια επιτυχία. Και όμως οι εντάσεις είναι εκεί για να δει κανείς. Είτε δικαιολογημένα είτε όχι, όταν οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται μια απειλή για την εθνική τους ταυτότητα, τα φυλετικά τους ένστικτα ξυπνούν μέσα τους. Και για τους λίγους πραγματικά φοβισμένους, οι Βρυξέλλες και η Μέκκα έχουν φτάσει να θεωρούνται ως θανάσιμες απειλές.

Για να βρει η Ευρώπη τη θέση της σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο, οι πολίτες της θα πρέπει να μάθουν να αξιοποιούν πολλαπλές ταυτότητες. Κάποιος μπορεί να είναι ένας περήφανος Σουηδός και ένας υπερήφανος Ευρωπαίος την ίδια στιγμή. Μπορεί κανείς να είναι και Γερμανός και Τούρκος και να αντλήσει δύναμη από αυτή τη δυαδικότητα. Δεν είναι προδοτικό να βλέπει κανείς τον εαυτό του ως πολίτη του κόσμου. Αντίθετα, είναι αξιέπαινο.

Μια τέτοια μετατόπιση των στάσεων θα οδηγούσε σε μια πολύ διαφορετική Ευρώπη. Θα προχωρούσαμε τελικά από τις αρχαίες φυλετικές συγκρούσεις και τους φόβους και θα αγκαλιάζαμε ένα δικτυωμένο, ψηφιακό μέλλον. Η Μέρκελ, που πιθανότατα θα εκλεγεί για μια τετραετή θητεία ως καγκελάριος στις 24 Σεπτεμβρίου, δήλωσε στους γερμανούς ότι «μπορούν να το κάνουν». Αλλά αν η Γερμανία και η υπόλοιπη Ευρώπη θα το κάνει, μένει να το δούμε. Έχουμε την δουλειά μας προκαθορισμένη.  

Related posts

Η απόσυρση των μέτρων της ΕΚΤ προοιωνίζεται κέρδη για τις ευρωπαϊκές τράπεζες

banksnews

Fitch: Αυτή είναι η εικόνα στις τέσσερις ελληνικές τράπεζες

banksnews

Οι συντάξεις, οι αλλαγές σε φορολογία εισοδήματος και ΕΝΦΙΑ και τα αντισταθμιστικά

banksnews

Warren Buffett: Τα καλύτερα έρχονται…

banksnews

JP Morgan: Ποια είναι τώρα η δίκαιη αποτίμηση για τις μετοχές της Πειραιώς

banksnews

Στουρνάρας: Γιατί η ΕΚΤ πρέπει να κρατήσει ανοιχτές τις κάνουλες χρήματος

banksnews

Το ξεπούλημα των αγορών υποδεικνύει καλοήθη αίτια

banksnews

Ενρία – ΕΚΤ: Βλέπει δυσκολίες για ορισμένες ευρωπαϊκές τράπεζες εάν η κρίση επιδεινωθεί

banksnews

Στουρνάρας: 8-10 δισ. τα κόκκινα δάνεια της πανδημίας

banksnews