Menu

Η πατριωτική απάντηση στον λαϊκισμό

 

lepen1Εάν το 2016 ήταν το έτος του απερίσκεπτου λαϊκισμού, τότε το 2017 θα πρέπει να είναι η χρονιά του μελετημένου πατριωτισμού. Ο πιο σίγουρος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε δημαγωγούς σαν τον Donald Trump και να διαχειριστούμε δοκιμασίες όπως το Brexit είναι με επίκληση όχι μόνο στη λογική αλλά και στον κοινό σκοπό και το καθήκον.

Το πρώτο βήμα για τη συγκράτηση των παράλογων πολιτικών ή ακόμη και την ανατροπή τους είναι να σταματήσουμε να γκρινιάζουμε για το τι έχει συμβεί και να προσπαθήσουμε να το καταλάβουμε. Η γκρίνια δεν είναι και τόσο απρόσμενη: Ο λαϊκισμός είναι επικίνδυνος, επειδή ζητά απλοϊκές λύσεις σε πολύπλοκα προβλήματα -και όταν οι λύσεις του αποτυγχάνουν, ο θυμός έχει την τάση να διογκώνεται. Επίσης ο λαϊκισμός τρέφει και τρέφεται με το είδος του εξτρεμισμού που κατηγορεί τους ξένους ή άλλους φανταστικούς εχθρούς για κάθε δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι "πραγματικοί άνθρωποι".

Ένα από τα διδάγματα του 2016 είναι ότι το να απορρίπτουμε απλώς αυτό το ύφος της πολιτικής δεν λειτουργεί. Το μόνο αντίδοτο στον λαϊκισμό είναι μια ευέλικτη, υπεύθυνη κυβέρνηση -και ο κύριος λόγος για την επιτυχία του λαϊκισμού τον τελευταίο καιρό είναι πως αυτό το είδος της κυβέρνησης βρίσκεται σε έλλειψη.

Για πολλούς ανθρώπους στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, η οικονομική κατάρρευση πριν από μια δεκαετία ήταν ένα καταστροφικό πλήγμα, ενώ η επακόλουθη ανάκαμψη, ιδιαίτερα στην ΕΕ, ήταν αδύναμη. Αυτό δεν ήταν αναπόφευκτο: Οι κακές δημόσιες πολιτικές συνέβαλαν στην ύφεση και στη συνέχεια έβαλαν τροχοπέδη στην ανάπτυξη. Το ιστορικό σε άλλους τομείς δεν είναι πολύ καλύτερο. Η μεγαλύτερη και πιο τολμηρή μεταρρύθμιση του Προέδρου Barack Obama -ο νόμος περί Προσιτής Φροντίδας- ήταν εξαρχής προβληματική. Η Ευρώπη τα θαλάσσωσε σε ό,τι αφορά την προσφυγική της κρίση, η οποία με τη σειρά της προκλήθηκε από τις αστοχίες των ΗΠΑ και της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική. Εν ολίγοις: Οι ψηφοφόροι είχαν πολλά για να να παραπονεθούν.

Κάποια από αυτά τα παράπονα, για να είμαστε δίκαιοι, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν εύκολα από κανέναν πολιτικό ή πολιτικό σύστημα. Η άνοδος του παγκόσμιου εμπορίου, όπως ακριβώς η εξέλιξη της τεχνολογίας, δημιουργεί νικητές και χαμένους. Η συνεπαγόμενη οικονομική δυσαρέσκεια και αναστάτωση δεν μπορεί να αποφευχθεί, μόνο να τεθεί υπό έλεγχο.

Τούτου λεχθέντος, η καθεστηκυία τάξη πολύ συχνά κωφεύει στις ανησυχίες των ψηφοφόρων. Στις ΗΠΑ, η απογοήτευση με την Ουάσιγκτον χτιζόταν για χρόνια, αλλά η δυσλειτουργία του Κογκρέσου έστεκε ακλόνητη. Στην Ευρώπη, η δυσαρέσκεια με την ηγεσία της ΕΕ ακολουθούσε επίσης ανοδική τροχιά -μεγεθύνθηκε από την αίσθηση πως οι εθνικές κυβερνήσεις δεν υπακούουν πλέον στις εντολές των πολιτών τους. Η αίσθηση της αποξένωσης ήταν διάχυτη.

Ορισμένοι πολιτικοί έχουν προσπαθήσει να επανασυνδεθούν υιοθετώντας μια πιο άκαμπτη στάση -στη βάση είτε ιδεολογικών, είτε κομματικών όρων. Αυτό δεν είναι η απάντηση. Οι ψηφοφόροι που έλκονται από τον λαϊκισμό τείνουν να δίνουν μεγαλύτερη αξία στα αποτελέσματα από την καθαρότητα. Ειδικά στις ΗΠΑ, οι υπεύθυνοι πολιτικοί θα πρέπει να αμβλύνουν τις σκληρές θέσεις τους και να συνεργαστούν όπου είναι εφικτό για την επίλυση των προβλημάτων. Βραχυπρόθεσμα, αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ίσως μπορέσει το Κογκρέσο να δαμάσει τις πιο επικίνδυνες τάσεις της κυβέρνησης Trump. Μακροπρόθεσμα, θα βοηθήσει για να κατευναστεί η λαϊκή δυσαρέσκεια.

Παρά το πανδαιμόνιο της κομματικής πολιτικής, υπάρχουν ευκαιρίες για συμβιβασμούς προς επίλυση προβλημάτων. Ακόμη και σε παραδοσιακά επίμαχα ζητήματα όπως οι φόροι, η μετανάστευση και η υγειονομική περίθαλψη, οι ρεαλιστικές, διακομματικές μεταρρυθμίσεις θα μπορούσαν να φέρουν μικρές βελτιώσεις (απλούστερους φόρους, εφαρμόσιμους κανόνες, μεγαλύτερη πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή φροντίδα). Το μπλόκο σε οποιαδήποτε ενέργεια για πολιτικό κέρδος καταφέρνει μόνο να ισχυροποιήσει το λαϊκισμό.

Ένας άλλος τρόπος να περιοριστεί η ελκυστικότητα του λαϊκισμού είναι να δίδεται περισσότερη προσοχή και σεβασμός στην κοινή γνώμη. Αυτό δεν σημαίνει απλά να εξυπηρετείται -στην πραγματικότητα, η πολιτική διαφωνία είναι ένα από τα πιο σίγουρα σημάδια σεβασμού. Αλλά στις ΗΠΑ, τη Βρετανία και μεγάλο μέρος της υπόλοιπης Ευρώπης, πάρα πολλοί πολιτικοί αντιμετώπισαν τη λαϊκιστική πρόκληση εν μέρει εκφράζοντας μια αίσθηση δικαιώματος στην εξουσία. Οι πολιτικοί μπορούν να κρατούν το λαϊκισμό υπό έλεγχο εάν θυμούνται πως είναι υπάλληλοι του δημοσίου.

Μια πτυχή της λαϊκιστικής σκέψης είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή: η δυσαρέσκεια κατά των αλλοδαπών. Η παράνομη μετανάστευση ήταν το ζήτημα που έδωσε την πρώτη ώθηση στον Trump. Στην Ευρώπη, η αύξηση των προσφύγων από τη Συρία, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και αλλού, σε συνδυασμό με την διαμάχη για τη δέσμευση της ΕΕ για απεριόριστη εσωτερική μετανάστευση, βελτίωσαν την εικόνα των λαϊκιστικών κομμάτων περισσότερο από οποιαδήποτε άλλο θέμα.

Και πάλι, η σωστή απάντηση πρέπει να ξεκινήσει με την αναγνώριση των σημείων όπου οι ανησυχίες αυτές είναι δικαιολογημένες. Στις ΗΠΑ, αυτό σημαίνει πως πρέπει να αναγνωριστεί ότι το σύστημα μετανάστευσης έχει καταρρεύσει και χρειάζεται αναμόρφωση. Στην Ευρώπη, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναγνωριστεί πως τα απότομα κύματα μετανάστευσης προκαλούν προβλήματα -που δεν είναι απλώς αποκυήματα της φαντασίας ενός μισαλλόδοξου. Και στις δύο ηπείρους, είναι απαραίτητο οι ηγέτες να αναγνωρίσουν την αναγκαιότητα για αφομοίωση και πόρους που θα διευκολύνουν. έκανε ηγέτες αναγνωρίζουν την ανάγκη για αφομοίωση και πόρους που θα τη διευκολύνουν.

Ο χαρακτηρισμός εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών είναι το πιο τοξικό μέρος του λαϊκισμού. Δεν μπορεί να γίνει καμία παραχώρηση στο ρατσισμό και τον εθνισμό. Αλλά είναι επίσης σημαντικό αυτοί οι καταστροφικοί -ισμοί να μην συγχέονται με τη λαϊκή επιθυμία για μια κοινή εθνική ταυτότητα και μια αίσθηση σκοπού - δηλαδή, με τον συνήθη πατριωτισμό.

Με την ορθή του έννοια, ο πατριωτισμός είναι αρετή. Είναι απόλυτα συνεπής με τη δέσμευση για αξιοπρέπεια και σεβασμό απέναντι σε όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως φυλής, θρησκείας ή εθνικότητας -ακόμη κι αν συναινεί με την παραχώρηση περισσότερων δικαιωμάτων στους πολίτες ενός έθνους από τους μη πολίτες.

Το 2016 οι λαϊκιστές επικαλούνταν τον πατριωτισμό σαν να είχαν εφεύρει την έννοια. Το ότι κατάφεραν να ξεφύγουν με αυτό, ήταν το χειρότερο από πολλά λάθη. Το 2017 η διόρθωση του λάθους θα ήταν μια καλή αρχή.

 
Last modified onWednesday, 04 January 2017 11:08
back to top