Error
  • The template for this display is not available. Please contact a Site administrator.
Friday, 16 February 2018 14:07

Τι μπορεί να μάθει η ευρωζώνη από τις ΗΠΑ

Rate this item
(0 votes)

Mhoje euflag3 photo jpgΟ πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κομισιόν Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και ο Μπόρις Τζόνσον διαπραγματεύονται αυτή τη βδομάδα με το πόσο μακριά προτίθεται η ΕΕ να προωθήσει την ατζέντα της για την ολοκληρωση.

Σε ομιλία του την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου κατηγόρησε την ΕΕ ότι επιδιώκει να δημιουργήσει ένα «κυρίαρχο ευρωπαϊκό κράτος». Δεν είναι αλήθεια, απάντησε ο Γιούνκερ. «Είμαι αυστηρά εναντίον ενός ευρωπαϊκού υπερκράτους. Δεν είμαστε οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.»

Αυτή η ανταλλαγή απόψεων μπερδεύει έναν οικονομολόγο. Το ερώτημα δεν είναι ποιο επίπεδο ολοκλήρωσης προτίθεται να επιτύχει η Ευρώπη, αλλά πόση συνοχή χρειάζεται για να στηρίξει το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της νομισματικής ένωσης. Ο κίνδυνος είναι ότι η ευρωζώνη θα παραμείνει ημιτελής, ευάλωτη σε μια επανάληψη της κρίσης χρέους που έλαβε χώρα στις αρχές αυτής της δεκαετίας.

Ο Τζορτζ Όσμπορν - ένας πρώην Συντηρητικός Καγκελάριος του Υπουργείου Οικονομικών - το ονόμασε «η αμείλικτη λογική μιας νομισματικής ένωσης». Προκειμένου να ευδοκιμήσει, η ευρωζώνη χρειάζεται έναν κοινό προϋπολογισμό, για να υποστηρίξει χώρες που αντιμετωπίζουν οικονομικές διαταραχές. Υπάρχει επίσης ανάγκη ολοκλήρωσης της τραπεζικής ένωσης, έτσι ώστε οι μεμονωμένες κυβερνήσεις να μην μένουν μόνες στην αντιμετώπιση μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Με άλλα λόγια, η ζώνη του ευρώ πρέπει να γίνει περισσότερο σαν τις ΗΠΑ όχι επειδή θέλει, αλλά επειδή πρέπει.

Οι εκκλήσεις αυτές, ωστόσο, ξεχνούν πόσα έχει πετύχει η ζώνη του ευρώ σε λιγότερο από δύο δεκαετίες από την έναρξή της. Καθώς μια νέα έκθεση, που εκδόθηκε από τον Τζέικομπ Κίργκεγκαρντ και τον Άνταμ Πόσεν για το Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Peterson (PIIE), δείχνει ότι υπήρξε ταχύτητα ολοκλήρωσης στην περιοχή του ενιαίου νομίσματος. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η μελλοντική πρόοδος θα είναι αναπόφευκτα αργή και μπορεί στην πραγματικότητα να επιταχυνθεί από κρίσεις. Το κλειδί θα είναι να αντισταθεί στις πιέσεις για αποσύνθεση, οι οποίες αναμένεται να αναδυθούν ειδικά κατά τη διάρκεια των δύσκολων περιόδων.

Με πολλούς τρόπους, η ευρωζώνη βρίσκεται σε πολύ καλύτερη θέση από ό, τι οι ΗΠΑ ήταν στο ίδιο στάδιο της θεσμικής ανάπτυξης. Το Ομοσπονδιακό Σύστημα Αποθεματικών ιδρύθηκε μόνο μετά από δύο αποτυχημένες προσπάθειες τον 19ο αιώνα. Ακόμη και ο νόμος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας του 1913 δεν πρότεινε πώς θα έπρεπε να ανταποκριθεί το σύστημα των κρατικών αποθεματικών στην περίπτωση των οικονομικών κρίσεων, οι οποίες κατέληξαν να ενισχύουν τους «φαύλους κύκλους» μεταξύ του τραπεζικού τομέα και της οικονομίας μέχρι τη δεκαετία του 1930.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αντιθέτως, καθιερώθηκε γρήγορα ως ένας από τους κορυφαίους θεσμούς νομισματικής πολιτικής στον κόσμο. Είναι αλήθεια ότι η ΕΚΤ ήταν λιγότερο ευέλικτη από ό, τι μερικοί από τους ομολόγους της, συμπεριλαμβανομένης της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, για να αντιδράσει στην κρίση. Ωστόσο, υπό την εποπτεία του Μάριο Ντράγκι, ενέκρινε τελικά ένα ευρύ φάσμα νέων μέσων νομισματικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της ποσοτικής χαλάρωσης, που μείωσαν σημαντικά τον κίνδυνο διάλυσης της νομισματικής ένωσης. Και τα τελευταία δύο χρόνια, η ΕΚΤ ανέλαβε επίσης την ευθύνη για την εποπτεία των μεγαλύτερων τραπεζών της ευρωζώνης. Ενώ πολλοί επενδυτές πιστεύουν ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο βελτίωσης, ελάχιστοι αμφιβάλλουν ότι ο «Ενιαίος Μηχανισμός Εποπτείας» είναι εδώ για να μείνει.

Η τραπεζική ένωση αποτελεί στην πραγματικότητα ένα άλλο παράδειγμα. Οι περιορισμοί στη διαπολιτειακή επέκταση των τραπεζών στις ΗΠΑ άρχισαν μόνο το 1994, περισσότερο από δύο αιώνες μετά την υπογραφή του Συντάγματος. Όχι μόνο η ζώνη του ευρώ δεν έχει τέτοιους περιορισμούς, αλλά σημειώνει επίσης ικανοποιητική πρόοδο όσον αφορά τη δημιουργία ενός ενιαίου μηχανισμού αντιμετώπισης των τραπεζών που βρίσκονται σε κρίση. Φυσικά, η τραπεζική ένωση της Ευρώπης δε διαθέτει ένα κοινό σύστημα ασφάλισης καταθέσεων, όπως αυτό που εισήγαγαν οι ΗΠΑ το 1933. Ωστόσο, η ευρωζώνη έχει ήδη δημιουργήσει έναν φορέα που θα είναι υπεύθυνος για την εξυγίανση μεγάλων τραπεζών που αποτυγχάνουν, όπου κι αν βρίσκονται (το λεγόμενο Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης) και συμφώνησε σε ένα κοινό σύνολο κανόνων για την αντιμετώπιση τέτοιων τραπεζικών προβλημάτων.

Η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ των ΗΠΑ και της ζώνης του ευρώ αφορά φυσικά τα φορολογικά θέματα. Η νομισματική ένωση της Ευρώπης εξακολουθεί να μην ανταποκρίνεται στις προσπάθειες του πρώτου αμερικανικού γραμματέα του Υπουργείου Οικονομικών, Αλεξάντερ Χάμιλτον, ο οποίος κατάφερε να εδραιώσει τα χρέη όλων των αμερικανικών πολιτειών στη νέα ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η ιδέα μιας κοινής δημοσιονομικής ικανότητας, η οποία για ορισμένους θα πρέπει να περιλαμβάνει «ευρωομόλογα», προκαλεί αμηχανία σε φορολογικά συνετές χώρες όπως η Γερμανία, οι οποίες φοβούνται ότι θα πρέπει να πληρώσουν για τους πιο ασύνετους εταίρους τους.

Ωστόσο, όπως ισχυρίζονται οι Πόσν και Κίρκεγκαρντ, η δημοσιονομική ολοκλήρωση στις ΗΠΑ χρειάστηκε αρκετό χρόνο. «Από την αρχή οι ΗΠΑ είχαν τη δύναμη να εκδίδουν δικά τους χρέη, αλλά για τα πρώτα 130 χρόνια της αμερικανικής ιστορίας το έκαναν τόσο φειδωλά και μόνο για να χρηματοδοτήσουν τους πολέμους του έθνους» γράφουν. Μόνο το πρόγραμμα New Deal για διευρυμένες δαπάνες κατά τη δεκαετία του 1930 έκανε το ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ σημαντικά μεγαλύτερο από τον σημερινό προϋπολογισμό της ΕΕ. Η ζώνη του ευρώ μπορεί να είναι πολύ μακριά από τη δημιουργία μιας δημοσιονομικής ένωσης - αλλά για δεκαετίες και αυτή των ΗΠΑ ήταν πολύ ελλιπής.

Η μελέτη προσφέρει μερικές χρήσιμες προτάσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προχωρήσει η ευρωζώνη. Η εμπειρία των ΗΠΑ δείχνει ότι, όπως είπε κάποτε ο γάλλος διπλωμάτης Ζαν Μονέ, «η Ευρώπη θα σφυρηλατηθεί σε κρίσεις». Οι κυβερνήσεις θα έχουν πραγματικά το κίνητρο να ενεργήσουν μόνο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια της μεταρρύθμισης που συνόδευσε την κρίση χρέους. Το Brexit φαίνεται επίσης να έχει συγκεντρώσει τα μυαλά, δημιουργώντας την σημερινή ώθηση για την ενίσχυση των θεσμών της ΕΕ. Όταν οι καιροί είναι καλοί, μια χρήσιμη ιδέα που μπορούν να δώσουν οι ΗΠΑ είναι να εντοπίζουν τομείς που αντιμετωπίζονται καλύτερα από κοινού (για παράδειγμα, η κρίση μετανάστευσης) και στη συνέχεια να ζητούν από τα κράτη μέλη να συγκεντρώσουν πόρους και όχι το αντίστροφο. Η διάθεση συγκεκριμένης πηγής εσόδων για τη χρηματοδότηση αυτών των έργων θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει πολλά υποσχόμενη οδό.

Ο Γιούνκερ μπορεί να μην επιδιώκει να δημιουργήσει ένα υπερκράτος. Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι για να ευδοκιμήσει η ευρωζώνη, θα πρέπει να δανειστεί λίγο περισσότερα από τις ΗΠΑ.