Image default
TOP STORIES

Οι κεντρικοί τραπεζίτες δεν είναι υπερήρωες

Kuroda Draghi YellenΚανείς δεν μπορεί να μείνει ασυγκίνητος μπροστά στο εμψυχωτικό παραμύθι της «Μικρής Ατμομηχανής που μπορούσε» – αυτού του θαρραλέου αισιόδοξου που, αντίθετα σε όλες τις πιθανότητες, έσωσε τη μέρα ανεβάζοντας ένα παγιδευμένο τρένο σε ένα βουνό. Στον κόσμο των οικονομικών, οι κεντρικοί τραπεζίτες είναι οι φιλόδοξοι κατορθωτές του παραμυθιού.

Ύστερα από την κατάρρευση της Wall Street το 2008, προσπάθησαν ξανά και ξανά και ξανά να τραβήξουν την σπασμένη παγκόσμια οικονομία προς καλύτερες εποχές, χωρίς να αποθαρρύνονται από εμπόδια, κριτικές, ή και το ίδιο το βάρος που είχαν επωμιστεί. Η πλέον θρυλική υπόσχεση του Μάριο Ντράγκι το 2012, του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, να κάνει «ότι χρειαστεί» για να σώσει το ευρώ, κατεύνασε την αναταραχή στις αγορές που απειλούσε να διασπάσει τη νομισματική ένωση της Ευρώπης.

Σήμερα, ωστόσο, οι κεντρικοί τραπεζίτες μοιάζουν περισσότερο με «ατμομηχανή που δεν μπορεί». Παρ’ όλη τους την ακούραστη επιμονή, η παγκόσμια οικονομία παραμένει κολλημένοι στις γραμμές της, μακριά από τον τελικό της προορισμό – την πραγματική ανάκαμψη. Η αξία των εξαιρετικά ανορθόδοξων μεθόδων που έχουν χρησιμοποιήσει οι κεντρικές τράπεζες στον δρόμο τους θα συζητείται έντονα από τους οικονομολόγους επί χρόνια, ίσως και δεκαετίες. Αυτό που είναι πέραν πάσης αμφισβήτησης είναι πως αυτοί οι θεσμοί απλά δεν έχουν την ισχύ για να σώσουν την παγκόσμια οικονομία.

Αυτό δεν έχει εμποδίσει οικονομολόγους και επενδυτές να πιέσουν τις κεντρικές τράπεζες να κάνουν ακόμη περισσότερα. Ο Ντράγκι, στις αρχές του Μαρτίου, έριξε τα επιτόκια της ΕΚΤ σε πρωτοφανή χαμηλά και επέκτεινε το αντισυμβατικό πρόγραμμα αγοράς ομολόγων – τη λεγόμενη ποσοτική χαλάρωση – με στόχο να ρίξει τα επιτόκια ακόμη περισσότερο. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας αναμένεται ευρέως να προχωρήσει σε περισσότερα μέτρα για να ενισχύσει τη δική της ληθαργική οικονομία. Στις ΗΠΑ, η απόφαση του Δεκεμβρίου από την επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Τζάνετ Γέλεν να αυξήσει το βασικό της επιτόκιο ύστερα από επτά χρόνια που αυτό παρέμεινε κοντά στο μηδέν, έχει δεχτεί έντονη κριτική κάποιων αναλυτών που τη θεωρούν λανθασμένη, και άφησε πρόσφατα να εννοηθεί πως τα επιτόκια θα ανέβουν πιο αργά απ’ ότι αναμενόταν αρχικά.

Οι εκκλήσεις για περισσότερες ενέργειες από τις κεντρικές τράπεζες φαίνονται να είναι απόλυτα λογικές. Οι αγορές στις ΗΠΑ βρίσκονται σε αναστάτωση και η οικονομία, παρ’ ότι ισχυρότερη από τις περισσότερες υπόλοιπες στον ανεπτυγμένο κόσμο, σίγουρα δεν είναι στην καλύτερής της φόρμα. Η Ευρώπη και η Ιαπωνία, ενώ πασχίζουν να αναπτυχθούν και μάχονται τον αποπληθωρισμό, είναι σε πολύ χειρότερη κατάσταση. Υπό τέτοιες συνθήκες, οι κεντρικές τράπεζες χαλαρώνουν συνήθως τη νομισματική πολιτική, κάνοντας το χρήμα φτηνότερο για να κινητοποιήσουν την οικονομική ανάπτυξη και τις τιμές. Στην περίπτωση της Ιαπωνίας, ο Μαρσέλ Θέλιαντ, ανώτερος αναλυτής ιαπωνικής οικονομίας στην ερευνητική εταιρεία Capital Economics, επιμένει πως «περισσότερη χαλάρωση είναι αναμφίβολα απαραίτητη».

Ωστόσο, το γεγονός πως οι ανεπτυγμένες οικονομίες του κόσμου είναι σε τόσο ασθενική κατάσταση, υποδεικνύει πως το χαλαρότερο χρήμα δε θα λύσει τα προβλήματά τους. Άλλωστε, οι κεντρικές τράπεζες χρησιμοποιούν ήδη τα όπλα τους σε πλήρη ισχύ τα τελευταία επτά χρόνια. Τα επιτόκια παραμένουν εντυπωσιακά χαμηλά – στην Ιαπωνία και την ευρωζώνη βρίσκονται στο μηδέν. Η ΕΚΤ και η ΤτΙ έχουν μάλιστα καταφύγει σε αρνητικά επιτόκια, ουσιαστικά χρεώνοντας τους καταθέτες για διατήρηση μετρητών, σε μια προσπάθεια να αναγκάσουν τις τράπεζες να δανείσουν και τις επιχειρήσεις να επενδύσουν. Και παρ’ ότι η Fed σταμάτησε το εξαετές της πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, η ΕΚΤ και η ΤτΙ συνεχίζουν να αγοράζουν ομόλογα σε μαζική κλίμακα.

Δεν υπάρχει συναίνεση για το πόσο βοήθησαν την πραγματική οικονομία αυτοί οι ελιγμοί έγχυσης ρευστού – ή αν βοήθησαν καθόλου. Υποστηρικτές της πολιτικής της Fed, για παράδειγμα, επιμένουν πως η στρατηγική της νομισματικής χαλάρωσης καθοδήγησε επιτυχώς τις ΗΠΑ μέσα από τη Μεγάλη Ύφεση και προς μια περίοδο σταθερής ανάπτυξης και σχεδόν πλήρους απασχόλησης. Στη χειρότερη περίπτωση, υποστηρίζουν, η Fed απέτρεψε την πτώση της οικονομίας σε μια ακόμη χειρότερη ύφεση. Οι επικριτές της, αντίθετα, κατηγορούν τη Fed πως προκάλεσε σωρεία δεινών – για την κλιμάκωση της ανισότητας εισοδήματος, την ενθάρρυνση μιας σπάταλης κυβέρνησης, την αύξηση μιας φούσκας στη χρηματιστηριακή αγορά, την αναταραχή των αναδυόμενων οικονομιών – ενώ συνέβαλε ελάχιστα στην αμερικανική ανάκαμψη. Ακόμη και οι αξιωματούχοι της Fed δε συμφωνούν για την αποτελεσματικότητα των πολιτικών τους. Έρευνα του 2015, από αναλυτές του συμβουλίου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, έδειξε πως το πρόγραμμα της Fed συνέβαλε σημαντικά στη μείωση της ανεργίας, ενώ μία άλλη, από τον Στίβεν Γουίλιαμσον, τον αντιπρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας του Σεντ Λούις, συμπέρανε πως «δεν υπάρχει καμία εργασία, απ’ ότι γνωρίζω, που να δείχνει τη σύνδεση μεταξύ της ποσοτικής χαλάρωσης και των τελικών στόχων της Fed – τον πληθωρισμό και την πραγματική οικονομική δραστηριότητα».

Τα όρια των κεντρικοτραπεζικών πολιτικών είναι περισσότερο εμφανή στην Ιαπωνία. Το 2013, ο νέος τότε κυβερνήτης της ΤτΙ Χαρουχίκο Κουρόντα ξεκίνησε ένα γιγαντιαίο πρόγραμμα ενίσχυσης με στόχο να συντρίψει τον ενδημικό αποπληθωρισμό, ενθαρρύνοντας τους δανεισμούς και τις δαπάνες, και επανεκκινώντας την ανάπτυξη σε μια οικονομία που είχε παραμείνει ακίνητη για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Όσο κι αν χρησιμοποίησε τα πιεστήριά του ο Κουρόντα, η επίδραση στην προοπτική της Ιαπωνίας ήταν ελάχιστη. Η οικονομία έπεσε σε ύφεση το 2014, και το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν έχει συμπιεστεί τα δύο από τα τρία τελευταία τρίμηνα. Οι τιμές, σύμφωνα με ένα κοινό μέτρο, δεν άλλαξαν καθόλου τον Φεβρουάριο σε σύγκριση με τον περασμένο χρόνο.

Ούτε και η ΕΚΤ τα έχει καταφέρει πολύ καλύτερα. Στις αρχές του 2015, ο Ντράγκι συντάχθηκε με τους ομολόγους του και άρχισε το δικό του πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης για να αποτρέψει μια δίνη αποπληθωρισμού σαν αυτήν της Ιαπωνίας. Όμως οι τιμές στην ευρωζώνη υποχώρησαν κατά 0,2% τον Φεβρουάριο. Το ΑΕΠ της περιοχής επεκτάθηκε κατά το αδιάφορο ποσοστό του 1,6% το 2015, και το αποτέλεσμα αυτού του έτους δεν αναμένεται να είναι πολύ καλύτερο, ενώ η ανεργία επιμένει στα επίπεδα του 10%.

Την ίδια στιγμή, υπάρχουν ενδείξεις πως οι κεντρικές τράπεζες έχουν ήδη προχωρήσει πολύ μακριά. Στην Ιαπωνίας, οι πολιτικές της ΤτΙ έχουν στρεβλώσει τόσο τις τιμές που την 1η Μαρτίου η κυβέρνηση πούλησε τα βασικά της δεκαετή ομόλογα με αρνητική απόδοση για πρώτη φορά. Ναι, οι επενδυτές πήραν την κατά τα άλλα παράλογη απόφαση να δανείσουν στην κυβέρνηση τα χρήματά τους και να πληρώσουν για το προνόμιο να το κάνουν. Με τη σειρά του, αυτό ανακουφίζει την έντονη ανάγκη της ιαπωνικής κυβέρνησης – της πιο καταχρεωμένης στον αναπτυγμένο κόσμο – να θέσει υπό έλεγχο τα δημοσιονομικά της ελλείμματα. Νομοθέτες και οικονομολόγοι φοβούνται πως η χρήση των αρνητικών επιτοκίων στην Ιαπωνία και την Ευρώπη θα πλήξουν το καταναλωτικό κλίμα και την υγεία των τραπεζών. Ακόμη και άλλες κεντρικές τράπεζες προβάλουν ανησυχίες για τις αποφάσεις των ομολόγων τους. Σε συνεδρίαση στη Σαγκάη τον Φεβρουάριο, ο κυβερνήτης της Τράπεζας της Αγγλίας Μαρκ Κάρνεϊ διαμαρτυρήθηκε πως τα αρνητικά επιτόκια μπορούν να αποδυναμώσουν τα συναλλάγματα, επιτρέποντας σε χώρες να επωφεληθούν εις βάρος άλλων.

Σε μια απελπισμένη προσπάθεια να αναζωογονήσουμε την παγκόσμια οικονομία, φαίνεται πως όλοι έχουμε ξεχάσει τα βασικά οικονομικά που μάθαμε. Η νομισματική πολιτική είναι και πάντα θα είναι έμμεση επιστήμη. Οι κεντρικές τράπεζες μπορούν να ρίξουν χρήμα σε μια οικονομία, όμως αν οι επενδυτές, οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές δεν το χρησιμοποιήσουν για να φτιάξουν εργοστάσια, να ανοίξουν εταιρείες ή για να αγοράσουν αυτοκίνητα, το κύμα μετρητών δε θα κινήσει την ανάπτυξη. Εν τέλει, η ζήτηση για χρήμα έχει ισάξια σημασία με τη ζήτηση.

Αυτό ακριβώς είναι που πήγε στραβά στην Ιαπωνία. Ο αποπληθωρισμός δεν είναι απλά το αίτιο της παράλυσης της οικονομίας, αλλά και σύμπτωμα βαθύτερων εμποδίων για την ανάπτυξη. Οι ιαπωνικές εταιρείες επιβαρύνονται υπερβολικά από τα υψηλά κόστη, βρίσκονται παγιδευμένες από τη γραφειοκρατία, και υποχρεώνονται σε ξεπερασμένες επιχειρηματικές πρακτικές, για να μπορέσουν να εκμεταλλευτούν το φτηνό χρήμα. Αυτό δείχνει πως το τύπωμα χρήματος δεν αντικαθιστά την πραγματική οικονομική μεταρρύθμιση. Ο πρωθυπουργός Σίνζο Άμπε έχει βασιστεί στον Κουρόντα για να λύσει τα οικονομικά προβλήματα που είναι πολιτικά απρόθυμος να αντιμετωπίσει. Το μεταρρυθμιστικό σώμα της πολιτικής του πλατφόρμας, γνωστή ως Abenomics, σημείωσε κάποια πρόοδο, συμμετέχοντας στην εμπορική συμφωνία Δια-Ειρηνικής Συνεργασίας, για παράδειγμα, και στηρίζοντας τους κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης. Όμως δεν έχει ασχοληθεί σοβαρά με σημαντικά ελλείμματα που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη και την ευημερία, όπως η διπλής ταχύτητας αγορά εργασίας που υποχρεώνει υπερβολικά πολλούς εργαζομένους σε προσωρινές θέσεις με ελάχιστη εκπαίδευση και ευκαιρίες εξέλιξης.

Το ίδιο συνέβη στην Ευρώπη. Οι αγώνες του Ντράγκι δεν στηρίχθηκαν ποτέ από τους εφησυχασμένους πολιτικούς ηγέτες της ευρωζώνης. Η εμμονική με τη λιτότητα προσέγγιση στην κρίση χρέους, επιβεβλημένη από τη γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ, δεν αντισταθμίστηκε από ευρωπαϊκού επιπέδου μεταρρυθμίσεις που θα ενίσχυαν την ανάπτυξη, όπως η απομάκρυνση των εναπομενόντων εμποδίων στην κοινή αγορά. Τα κράτη, από τη Γερμανία μέχρι την Ελλάδα, δεν έχουν κάνει αρκετά για να διορθώσουν τις οικονομίες τους. Στις ΗΠΑ, η Γέλεν επωφελήθηκε από τη στήριξη της Ουάσινγκτον, όμως το Κογκρέσο ακινητοποιήθηκε από, μεταξύ άλλων, την ιδεολογική ισχυρογνωμοσύνη της πτέρυγας του Tea Party για να λάβει μέτρα που θα ενίσχυαν την ανταγωνιστικότητα του έθνους.

Έτσι, για να είμαστε δίκαιοι με τη Γέλεν, τον Ντράγκι και τον Κουρόντα, περιμέναμε πάρα πολλά από αυτούς. Οι κεντρικοί τραπεζίτες πολύ απλά δεν μπορούν να λύσουν τα οικονομικά τους προβλήματα από μόνοι τους, όσο κι αν προσπαθήσουν. Τελικά, η ισχνή ανάκαμψη μετά την κρίση οφείλεται στην πολιτική ηγεσία. Οι κεντρικές τράπεζες είχαν τη δύναμη και τη θέληση να κάνουν το δύσκολο βήμα, και ανέλαβαν ηρωικά το βάρος. Όμως αποδείχτηκε πολύ μεγάλο. Και οι μηχανές τους απλά ξέμειναν από καύσιμα.    

Related posts

Τα λετονικά σκάνδαλα δείχνουν τα όρια των τραπεζικών κανόνων της ΕΕ

banksnews

Η ΕΚΤ αποφάσισε να δέχεται τα ελληνικά ομόλογα ως ενέχυρο

banksnews

Οι τράπεζες της Πορτογαλίας φοβούνται τον «Ιό της Κύπρου»

banksnews

Leave a Comment